Uzayın ve uzayda tasarlanabilen biçimlerin, kurallara uyularak incelenmesini konu alan matematik dalı. Yunanca «ge», yer ve «metron», ölçüden.

Geometri Nil kıyılarında doÄŸdu. Bu ırmağın düzenli aralıklarla taÅŸması, tarlaların sınırlarını siliyor, Mısırlıları güç sorunlarla karşı karşıya bırakıyordu: çünkü tarlaların sınırlarını yeniden çizmek, herkese kendi yerini vermek, bunun için de tarlaların yüzölçümünü hesaplamak, nirengiler dikmek, kısacası, geometri yapmak gerekiyordu. Devamı »

Bilimler içinde hemen de en eksiksiz olan dal fiziktir. Fizik, bir yandan, cisimlerin düşmesi, âşığın yayılması, titreşimler, sürtünmeler gibi, her gün tanığı olduğumuz çok sayıda doğal olayla ilgilenir; öte yandan, uygulama alanının çeşitliliği nedeniyle, günlük hayatımızın her zaman içindedir. Sözgelimi, fiziğin en önemli konularından biri olan elektrik olmasaydı, yaşama düzenimizin nasıl olacağını düşünebiliyor musunuz?

Dünyayı Açıklamak

Fizik bilimi, insanların doÄŸada geçen olayları açıklama isteÄŸinden doÄŸdu ve Ä°lkçaÄŸ Yunan filozoflarının bu konudaki çalışmalarıyla kuruldu. Bu filozoflar öncelikle, Dünya’nın oluÅŸum ilkesini bulmaÄŸa çalışmışlardı. Aristoteles, su, hava, toprak ve ateÅŸi deÄŸiÅŸik bileÅŸimleri ve dönüşümleriyle, Evren’deki bütün bilinen maddeleri oluÅŸturan dört temel öğe olarak kabul ediyordu. Leukippos ve Demokritos, “maddenin bölünmesi ve yok edilmesi mümkün olmayan sayısız küçük taneden, atomlardan meydana geldiÄŸini sezinlemiÅŸlerdi. Devamı »

15. yüzyıla dek kimya, eskiden beri bilinen kalıplarını bir türlü aşamamıştı. Bu kalıplaşma, efsanevi açıklamalarla ve ilkel reçetelerle örtülmeye çalışılıyordu. Kimya, halâ simya idi. 15. yüzyıldan itibaren simya, kıpırdamaya, kimya olmaya başladı.

Fosfor, bizmut, platin gibi yeni bulunan elementlerin gösterdikleri tipik özellikleri yeni açıklamalar istiyordu; öteyandan sürekli uzmanlaÅŸan endüstri ve ticaret de kimya sanayinin yeni ÅŸeyler üretmesini bekliyordu. Güherçile, ÅŸap, yeÅŸil vitriol (demir sülfat), vitriol yağı (sülfürik asit) soda gibi maddelerin üretiminin arıtırlması gerekiyordu. Bütün bunlar da eski kalıpları kırmayı ve bunu önleyen geçmiÅŸle hesaplaÅŸmayı dayatıyordu. Devamı »

Ortaçağ

Ä°slâm Dünyası’nda baÅŸta aritmetik olmak üzere, matematiÄŸin geometri, cebir ve trigonometri gibi dallarına önemli katkılarda bulunan matematikçiler yetiÅŸmiÅŸtir. Ancak bu dönemde gerçekleÅŸen geliÅŸmelerden en önemlisi, geleneksel Ebced Rakamları’nın yerine Hintlilerden öğrenilen Hint Rakamları’nın kullanılmaya baÅŸlanmasıdır.

Konumsal Hint rakamları, 8. yüzyılda Ä°slâm Dünyası’na girmiÅŸ ve hesaplama iÅŸlemini kolaylaÅŸtırdığı için matematik alanında büyük bir atılımın gerçekleÅŸtirilmesine neden olmuÅŸtur. Devamı »

Ortaçağ

Ä°slâm Dünyası’ndaki kimya çalışmaları, daha önce Hellenistik ÇaÄŸ’da Ä°skenderiye’de yapılmış olan simya çalışmalarından yoÄŸun bir biçimde etkilenmiÅŸtir. Bu çalışmalar sırasında yavaÅŸ yavaÅŸ belirginleÅŸmeye baÅŸlayan Yapısal Dönüşüm Kuramı’na göre, doÄŸadaki bütün metaller, aslında bir kükürt-civa bileÅŸimidir; ancak bunların iç ve dış niteliklerinde farklılıklar bulunduÄŸu için, kükürt ve civa kullanmak suretiyle istenilen metali elde etmek mümkündür.

BilindiÄŸi gibi, simyagerler, tarih boyunca, bu kurama dayanarak, kurÅŸun ve bakır gibi nisbeten daha az kıymetli metalleri, altın ve gümüş gibi metallere dönüştürmek istemiÅŸlerdir. Ä°slâm Dünyası’ndaki kimya çalışmaları da genellikle bu doÄŸrultuda sürdürülmüştür. Devamı »

A. Çin’de Bilim

Çin Uygarlığında bilimsel faaliyetin baÅŸlangıcı M.Ö. 2500′lere kadar götürülebilir. Zaman zaman sınırları Hindiçini de içine alan, zaman zaman ise sadece Sarı Irmak civarında ufak bir devlet ÅŸeklinde görülen Çin, ilk insan kalıntılarının (Sinantropus Pekinensis) bulunduÄŸu yerlerden biridir.

Çin uygarlığı, genellikle, kapalı bir uygarlık olarak nitelendirilmiÅŸtir. Ancak Türklerle ve Hintlilerle yakın iliÅŸki içinde oldukları bilinmektedir. Bu etkileÅŸim sonucunda Türklerin kullandıkları On Ä°ki Hayvanlı Türk Takvimi’ni benimsemiÅŸlerdir. Hint uygarlığından ise, özellikle matematik konusunda etkilendikleri bilinmektedir. On ikinci yüzyıldan itibaren yapılan seyahatler sonucunda, matbaa ve barut gibi teknik buluÅŸlar, Avrupa’ya Çin’den götürülmüştür. Devamı »

Ortaçağ

OrtaçaÄŸ Ä°slâm Dünyası’ndaki biyoloji araÅŸtırmalarını, bitkibilim ve hayvanbilim çerçevesinde deÄŸerlendirilecek olunursa, bu alanların daha çok Aristoteles ve Dioscorides gibi Yunan bilginleri tarafından derlenmiÅŸ olan bilgi birikimine dayandırılmış olduÄŸunu söylenebilir. Ancak, bu birikime Müslüman araÅŸtırmacıların yaÅŸamış oldukları çevreden edindikleri bilgilerle kiÅŸisel gözlemleri de eklemek gerekir. Devamı »

1952 senesinde, Dil ve Tarih, CoÄŸrafya Fakültesi’nde, bilim tarihi kürsüsünü kurarak bilim tarihçiliÄŸinin Türkiye’de yerleÅŸmesini saÄŸlayan Aydın Sayılı (1913-1993), eÄŸitim reformları sırasında Atatürk tarafından yurtdışına gönderilen öğrenciler arasında bulunmaktadır.

Harvard Ãœniversitesi’nde bilim tarihi alanının kurucusu olarak tanınan George Sarton’ın yanında doktorasını tamamladıktan sonra, Türkiye’ye dönmüş ve hayatını, Türklerin OrtaçaÄŸ’da yürütmüş oldukları yoÄŸun bilimsel araÅŸtırmaları aydınlatmaya adamıştır. Devamı »

Ortaçağ

Çeviriler yoluyla Yunanlılardan alınan bilimlerden birisi de astronomidir. Ä°slâm Dünyası’nda astronomi, Aristoteles’in bilim anlayışının etkisi ile matematiÄŸin bir dalı olarak benimsenmiÅŸ ve bu nedenle GüneÅŸ, Ay ve diÄŸer beÅŸ gezegen ile yıldızlara iliÅŸkin gözlem verileri, hareketli geometrik düzeneklerle anlamlandırılmaya çalışılmıştır. Devamı »

Cumhuriyet döneminin ilk bilim tarihçisi Abdülhak Adnan Adıvar’dır (1882-1955). Ãœnlü romancılarımızdan Halide Edib Adıvar’ın kocası olan Adnan Adıvar, Fransa’da yaÅŸadığı yıllarda yayımladığı La Science chez les Turcs Ottomans (Paris 1939) adlı eseri ile Osmanlılar dönemindeki bilimsel uÄŸraÅŸlara ışık tutmuÅŸ ve bu alanda yapılan araÅŸtırmaların ne kadar yetersiz olduÄŸunu göstermiÅŸtir. Devamı »